همدار– آیین اربعین حسینی در سال‌های اخیر، علاوه بر جایگاه مذهبی و اجتماعی، به یکی از مهم‌ترین سوژه‌های تولید آثار فرهنگی و هنری تبدیل شده است؛ از مستندهای سینمایی و فیلم‌های داستانی گرفته تا موسیقی، شعر و ادبیات، هنرمندان ایرانی تلاش کرده‌اند روایت‌های متنوعی از این اجتماع بزرگ انسانی و معنوی ارائه دهند.

به گزارش خبرنگار همدار، رویدادهای فرهنگی و مذهبی که با آیین‌ها و مراسم‌های جمعی همراه هستند، همواره بستری مناسب برای ایده‌پردازی و خلاقیت هنرمندان به شمار می‌روند. آیین‌های ماه محرم و صفر نیز از جمله همین رویدادها هستند و تاریخ هنر ایران، نمونه‌های فراوانی از آثار الهام‌گرفته از این مناسبت‌ها را در خود جای داده است.

طی سال های متمادی پیاده روی اربعین به‌صورت مستمر برگزار شده و امروز می‌توان آن را یکی از مهم‌ترین رویدادهای فرهنگی ـ مذهبی جهان اسلام دانست؛ رویدادی که بخش مهمی از معرفی، ثبت و روایت آن بر دوش هنرمندان بوده و نقش هنر در تبیین و ماندگارسازی آن انکارناپذیر است.

اربعین در قاب سینمای مستند

در سال‌های گذشته آثار سینمایی متعددی با موضوع اربعین و پیاده‌روی اربعین تولید شده‌اند که بخش عمده آن‌ها در قالب مستند بوده است.

مستند «قدر آب» به تهیه‌کنندگی مهدی مطهر، شور و اشتیاق مردم عراق برای میزبانی از زائران اربعین را روایت می‌کند.

«سید فیصل» ساخته محمد طالبی نیز داستان سفر زمینی یک بلاگر جوان پاکستانی را از پنجاب تا کربلا به تصویر می‌کشد.

مستند «اربعین» ساخته محمدتقی یازرلو، روایتگر حضور جمعی از جانبازان دفاع مقدس به‌عنوان خادمان زائران در صحن حضرت زهرا (س) در نجف اشرف است.

در میان آثار مستند، احتمالاً شناخته‌شده‌ترین اثر مرتبط با این آیین، مستند «اربعین» ساخته ناصر تقوایی است که از آن به‌عنوان یکی از مهم‌ترین آثار مستند درباره یک آیین مذهبی یاد می‌شود.

روایت داستانی از عاشورا و اربعین

در حوزه سینمای داستانی، آثار مرتبط با اربعین محدودتر بوده‌اند.

فیلم سینمایی «شور عاشقی» به کارگردانی داریوش یاری، از جمله مهم‌ترین آثار این حوزه است که روایت حرکت کاروان اسرای کربلا از کوفه تا شام را به تصویر می‌کشد.

موسیقی؛ همراه همیشگی اربعین

شاید بیشترین تولیدات هنری مرتبط با اربعین در حوزه موسیقی شکل گرفته باشد؛ آثاری که هر سال با فرارسیدن اربعین، بر تعداد آن‌ها افزوده می‌شود.

محسن چاوشی طی سال‌های اخیر چندین قطعه با مضامین اربعینی منتشر کرده است؛ از جمله «دل خون» و تازه‌ترین اثر او با عنوان «چهل روز».

رضا صادقی نیز که سابقه مداحی اهل‌بیت (ع) را دارد، قطعات «هم‌قدم» و «پیاده‌ها» را با موضوع اربعین منتشر کرده است.

قطعه ارکسترال «داغ نهان» با صدای محمد اصفهانی، ترانه عبدالجبار کاکایی و آهنگسازی فرید سعادتمند، نخستین همکاری این خواننده با سازمان هنری رسانه‌ای اوج بود که به مناسبت پیاده‌روی اربعین منتشر شد.

از دیگر آثار شاخص این حوزه می‌توان به «ماه» با صدای حسام‌الدین سراج، «چله‌نشین» با صدای محمد معتمدی، «سرانجام» با صدای حامد زمانی و «احسان مطلق» با صدای محسن ابراهیم‌زاده اشاره کرد.

شعر؛ روایت جاودانه اربعین

شاعران معاصر نیز آثار متعددی درباره اربعین و واقعه عاشورا خلق کرده‌اند.

از جمله این آثار می‌توان به شعر «چه‌ها که دیدم!» سروده علی انسانی اشاره کرد که در بخشی از آن آمده است:

از آن ساعت که خود را ناگزیر از تو جدا کردم
تو بر نی بودی و دیدی چه‌ها دیدم، چه‌ها کردم

از دیگر آثار شاخص می‌توان به «دُرّ یتیمت به ساحل آوردم»، «کربلا آغوش بگشا» از سیدرضا مؤید، «دیدار برادر» سروده علی‌اکبر لطیفیان، «یک اربعین به چوبه محمل سرم» از مجید لشگری، «بر مشام جان رسد بوی بهشت» اثر حبیب چایچیان و «اکنون رسیده‌ام» سروده حسن لطفی اشاره کرد.

ادبیات داستانی و سفرنامه‌های اربعین

اربعین در سال‌های اخیر به موضوع آثار متعددی در حوزه کتاب نیز تبدیل شده است.

کتاب «سر بر خاک دهکده» نوشته فائضه غفارحدادی که توسط انتشارات شهید کاظمی منتشر شده، روایت سفر نویسنده به پیاده‌روی اربعین است.

«موکب رنگی پنگی» و «موکب آمستردام» نوشته بهزاد دانشگر نیز با روایت‌هایی از خادمان و زائران اربعین منتشر شده‌اند. کتاب «پادشاهان پیاده» دیگر اثر این نویسنده با موضوع اربعین است.

در حوزه رمان نیز «احضاریه» نوشته علی موذنی، از آثار پرفروش این حوزه محسوب می‌شود؛ رمانی که داستان خبرنگاری را روایت می‌کند که با اصرار یکی از دوستانش راهی سفر کربلا می‌شود.

اربعین امروز تنها یک آیین مذهبی نیست؛ رویدادی است که طی سال‌های گذشته به منبع الهام طیف گسترده‌ای از هنرمندان در عرصه‌های سینما، موسیقی، شعر و ادبیات تبدیل شده و همچنان ظرفیت‌های فراوانی برای خلق آثار تازه در اختیار هنر ایران قرار می‌دهد.