احمد ناطقی معتقد است که در یک سال گذشته به واسطه اشتباهات بسیار مدیریتی فرصت‌های تاریخی بسیاری را برای نقش‌آفرینی هنر در جهت ایجاد وحدت از دست داده‌ایم.

احمد ناطقی عکاس مطرح که در دوران هشت سال دفاع مقدس عکس‌های او بازتاب بین‌المللی بسیاری داشت و اولین عکاسی که تصاویر بمباران شیمیایی حلبچه را به ثبت رساند، در آستانه هفته وحدت در گفت‌وگو با خبرنگار همدار اظهار کرد: هنر مهم‌ترین یا حداقل یکی از مهم‌ترین ابزارهای ممکن برای تبدیل یک مفهوم ذهنی و شعاری به یک تجربه انسانی است و این وظیفه هنرمند است که مفاهیم را قابل لمس و احساس کند. ما وقتی از وحدت حرف می‌زنیم، مفاهیمی چون دوستی، همدلی و… در ذهنمان پدیدار می‌شوند که شاید آن‌ها را تکراری بدانیم یا جزو عادت‌های ثانویه ما باشند اما برای اینکه دور از شعار به یک رسانه تبدیل شوند و از تکرارهای روزمره بیرون بیایند می‌توانند به زبان هنر آغشته شوند که من فکر می‌کنم هنرهای تجسمی در تحقق این مسئله مهم قدرت بسیاری دارند.

ناطقی خاطرنشان کرد: ساخت فیلم و نمایش آن زمان بر است، شما وقتی فیلمی می‌سازید و می‌خواهید به نمایش بگذارید باید در سینما باشد و افراد باید شرایطی فراهم کنند و فیلم را ببینند اما عکس به سرعت نور به چشم مخاطب می‌رسد و بارها می‌تواند دیده شود و به نظر من تأثیرگذاری‌اش به همین دلیل بسیار زیاد است.

وی درباره معنای وحدت اظهار کرد: درباره مفهوم وحدت باید به این نکته تأکید کنم که ما چه در جایگاه هنرمند و چه در جایگاه متولی فرهنگ این نکته را باید مدنظر داشته باشیم که وحدت به معنای شبیه‌سازی ما به یکدیگر نیست، وحدت به این معناست که با وجود تفاوت‌ها بتوانیم کنار هم قرار بگیریم. به عنوان مثال به تجمعات شکل‌گرفته از دوران جنگ توجه کنید، مردم فارغ از مسائل مختلفی که در آن اختلاف نظر دارند برای یک هدف کنار هم قرار گرفتند و الان آنچه که این مردم را در تجمعات کنار هم قرار داده خونخواهی امام شهید است و حاضران در تجمعات با هر اختلافی در این مورد وحدت دارند. ما باید این وحدت را در آثار هنری‌مان نشان دهیم و آن را با یکدست کردن مردم اشتباه نگیریم و از این کار فاصله بگیریم. امام شهید درباره وحدت شیعه و سنی سخنان بسیار شنیدنی و ارزشمندی دارند که می‌توانند در سایر موارد هم برای ما روشنگر باشند اما متأسفانه به این سخنان توجه چندانی نمی‌شود چون دنیا می‌خواهد که اهل تشیع و سنت کنار هم نباشند و با هم اختلاف داشته باشند.

این عکاس در ادامه تصریح کرد: من عملکرد هنرمندان را درباره وحدت قدرتمند نمی‌بینم. یکی از دلایل اساسی این عملکرد ضعیف به وضعیت فرهنگی ما برمی‌گردد، هنرمندان ما پشتوانه فکری‌شان به واسطه ضعف دانشگاه‌ها و آموزش ضعیف شده است و به عقیده من ریشه این معضل را باید در حوزه آموزش جستجو کنیم. ما از مفاهیم فاصله گرفتیم و فرم در هنر حاکمیت پیدا کرده است در حالیکه محتوا و فرم باید در کنار هم باشند تا اثرمان قدرتمند باشد. از نظر محتوایی ما در ۱۵ – ۱۶ ماه اخیر بین مردم وحدت بی‌نظیری داشتیم که این را در آثار هنری چندان ندیده‌ایم و آنچه که به منصه ظهور رسیده بسیار ضعیف‌تر از واقعیتی است که در جامعه می‌بینیم.

وی افزود: در حوزه عکس ما می‌توانستیم این همبستگی و وحدت بی‌نظیر مردم را به تصویر بکشیم اما به واسطه ضعف دانشگاه‌ها و شیوه‌ها و رفتارهای متولیان فرهنگی ضعیف عمل کردیم. ما به عنوان عکاس در همین روزهای جنگ مجوز نداشتیم که در وسط میدان حضور داشته باشیم اما اینگونه نبود چون اجازه نمی‌دادند. این وضعیت باید از بین برود و یک قاعده مشخص برای فعالیت هنرمندان و به خصوص عکاسان در روزهای جنگ فراهم شود. وقتی مراسم تشییع رهبر شهید برگزار می‌شود ما فرصت این را داریم که تصویری درخشان از اتحاد و وحدت داشته باشیم، وقتی گفته می‌شود مجموع افراد حاضر در این مراسم ۴۰ میلیون نفر بوده‌اند ما می‌توانیم تصاویر بی‌نظیری داشته باشیم اما برنامه‌ریزان و برگزارکنندگان مراسم عملکرد مطلوبی در این زمینه نداشتند و این فرصت تاریخی از بین رفت. حتی در مصلی امام خمینی (ره) هم پیکرها در جای اشتباهی قرار گرفته بودند که به لحاظ نور شرایط خوبی برای عکاسی نداشتند. ما واقعاً در پرداختن به مفاهیمی مثل وحدت ضعیف عمل کردیم و فرصت‌ها را هم از دست دادیم.

ناطقی در ادامه درباره امکان جبران ضعف‌های آموزشی گفت: طبیعی است که ما نمی‌توانیم در مدتی کوتاه این ضعف را جبران کنیم. ۴۷ سال است که توجهی به آموزش نداشتیم، ۴۷ سال است که مراسم ۲۲ بهمن اجرای اشتباهی داریم، برای جبران اشتباهات از مسکن‌های موقت استفاده کردیم در حالی که باید مشکل را از اساس حل می‌کردیم و مشکل آموزشمان را برطرف می‌کردیم. من در این سال‌ها تلاش‌های بسیاری کردم که شرح درس دانشگاه عکاسی عوض شود اما این شرح درس هنوز مربوط به ۳۰ یا ۴۰ سال پیش است، ما باید دست از مسکن‌ها برداریم و حوزه آموزش را زیر و زبر کنیم. بخشی از این مشکل هم باید از طرف هنرمندان برطرف شود، هنرمندان باید تلاش کنند تا دانش خود را افزایش دهند ولی متأسفانه این اتفاق هم رخ نمی‌دهد و این بسیار تلخ است که به خاطر همین ضعف‌ها فرصت‌هایی تاریخی مثل تشییع امام شهید را برای اشاعه مفاهیمی مثل وحدت از دست دادیم.

این عکاس پیشکسوت تأکید کرد: ما حتی در حفظ ظواهر ارزشمند اتفاقات تاریخی هم خوب عمل نکردیم، در جنگ هشت‌ساله با صدام ما بیمارستان‌های صحرایی بسیاری راه‌اندازی کردیم، بناها و فضاهای فوق‌العاده‌ای از آن جنگ می‌توانست باقی بماند اما همه را تخریب کردیم درحالیکه آن فضاها به خودی خود می‌توانستند برای ما نمود مفاهیم بزرگی باشند. در صورتیکه این ضعف‌ها وجود نداشت و ما وضعیتی ایده‌آل داشتیم مطمئن باشید هنر می‌توانست در شکل دادن به مفهوم وحدت نقش‌آفرین باشد. ما آنقدر در زمینه رسانه ضعیف عمل کردیم که هنوز هم بسیاری بر این عقیده‌اند که افراد حاضر در تجمعات برای هر شب حضورشان پول می‌گیرند. برای رفع این معضلات نیازمند برنامه‌ریزی اساسی هستیم.

ناطقی در پایان اظهار کرد: البته باید به این نکته هم اشاره کنم که ما هنرمندان خوبی هم داریم که می‌توانند اتفاقات خوبی رقم بزنند و این کار را هم انجام داده‌اند. عکاسانی که آثارشان در دنیا دیده شده ولی هنر عکاسی‌مان در کل جایگاه چندانی در دنیا پیدا نکرده چرا که بخشی از مدیران و مسئولان کشور چنین جایگاهی را نمی‌خواهند. وقتی من به عنوان یک عکاس مجوز عکس گرفتن از اتفاقات جنگ را ندارم و تا بخواهم مجوز دریافت کنم همه اتفاقات را از دست داده‌ام چطور می‌توانم تأثیرگذار باشم؟ ما در خانه عکاسان تلاش کردیم تا با نیروهای امنیتی به تعاملی برسیم که دیگر در این مواقع نیازی به مجوز نباشد اما باز هم به نتیجه‌ای نرسیدیم و بستری فراهم نشد و اگر هم بخواهیم مجوز دریافت کنیم بخشی از خلاقیت‌مان در مسیر دریافت مجوز از دست می‌رود. اگر عکاس بتواند در زمان مناسب در دل اتفاق حضور داشته باشد مطمئناً می‌تواند نقشی تأثیرگذار ایفا کند. من در بمباران شیمیایی حلبچه حضور پیدا کردم، عکس گرفتم و عکس‌های من در دنیا دیده شد و حتی عکس‌های من در مقابل دادگاه لاهه قرار گرفت و دیده شدند و در دادگاه صدام به عنوان سند این عکس‌ها مطرح شدند. حضور به موقع عکاس در واقعه می‌تواند تا این حد مهم و تأثیرگذار باشد.