محمدمهدی بحرالعلوم دبیر ستاد راهبری طرح ملی حفظ قرآن کریم به تشریح ابعاد مختلف طرح ملی حفظ قرآن و موانع پیش روی آن پرداخت. وی با بیان اینکه 29 چالش اساسی پیش روی تربیت 10 میلیون حافظ قرآن شناسایی شده است، فقدان فرهنگ عمومی حفظ قرآن، چالش‌های سبک زندگی در عصر فضای مجازی و نیاز به نگاه عمرانی در نهادهای فرهنگ‌ساز را از مهم‌ترین موانع فعلی دانست و بر لزوم تغییر مسیر جریان آموزشی، تبلیغی و رسانه‌ای کشور تاکید کرد.

دبیر ستاد راهبری طرح ملی حفظ قرآن کریم، با اشاره به مطالبه رهبر شهید انقلاب مبنی بر تربیت 10 میلیون حافظ قرآن و تشکیل ستاد راهبری در این راستا، اظهار داشت: ما 29 چالش پیش روی تحقق این مطالبه را شناسایی کرده‌ایم که مهم‌ترین آن‌ها این است که «فرهنگ حفظ کل قرآن» هنوز در فرهنگ عمومی ما نهادینه نشده است. ما در محیطی فعالیت می‌کنیم که از درون نمی‌جوشد و مدام باید از بیرون انگیزه و جایزه تزریق کنیم.

بحرالعلوم با طرح این پرسش که منظور از عدم جوشش از درون چیست، گفت: برای مثال، عزاداری اهل بیت (ع) و سیدالشهدا (ع) از درون مردم می‌جوشد؛ از عید غدیر کم‌کم سیاهی‌ها آغاز می‌شود بدون اینکه وزارت ارشاد بخشنامه‌ای صادر کند یا برای رفتن به هیئت جایزه‌ای تعیین کرده باشد که مثلاً برای 10 شب حضور، 250 هزار تومان پاداش بدهد. مطالبه مردم در عزاداری وجود دارد، اما داشتن 10 میلیون حافظ قرآن یعنی از هر 8 نفر یک نفر حافظ کل باشد و این نیازمند تغییر فرهنگ عمومی است؛ نه اینکه مردم از حفظ قرآن بدشان بیاید، بلکه اقدامی نمی‌کنند.

دبیر ستاد راهبری طرح ملی حفظ قرآن با بیان اینکه در جریان اربعین هم مردم با گرمای بالای 50 درجه، با ویلچر، عصا و کمترین امکانات مالی به سمت کربلا روانه می‌شوند، گفت: دولت تنها مسیرهای مرزی مانند مهران، شلمچه و خسروی را اعلام می‌کند و هیچ‌گاه برای رفتن به کربلا جایزه یا قرعه‌کشی تعیین نمی‌کند؛ اما در حفظ قرآن ما مدام مجبور به ارائه جایزه هستیم چون این انگیزه درونی هنوز شکل نگرفته است.

بحرالعلوم با بیان اینکه باید کاری کنیم موضوع حفظ قرآن از درون مردم و خانواده‌ها بجوشد، تصریح کرد: اصلاً تعریف فرهنگ یعنی آداب، رسوم و سنن نسبتاً پایدار یک جامعه. اگر محفلی پخش شود و عده‌ای به حفظ قرآن گرایش پیدا کنند و بعد آهسته شود، این فرهنگ نیست.

وی افزود: فرهنگ یعنی پدیده‌ای که در همه شرایط دوام بیاورد؛ همان‌طور که عزاداری امام حسین (ع) در دوران رژیم طاغوت، جنگ، گرما، سرما و ضعف اقتصادی ادامه یافت و یا فرهنگ نوروز که در همه شرایط نوع پوشش، خوراک و رفت‌وآمدها را تغییر می‌دهد. ما برای رسیدن به فرهنگ حفظ قرآن شاید نیاز به ده‌ها و صدها سال پیگیری داشته باشیم.

دبیر ستاد راهبری طرح ملی حفظ قرآن با اشاره به نقش نهادهای فرهنگ‌ساز در حاکمیت، اظهار داشت: یکی از این نهادها آموزش و پرورش است. جریان آموزش رسمی کشور ما هنوز کاملاً به سمت حفظ قرآن سوگیری نکرده است. اگرچه اقداماتی در حال رخ دادن است، اما این‌ها نیازمند یک نگاه عمرانی است.

او ادامه داد: ما باید بذری بکاریم که 3 یا 5 دهه بعد به ثمر بنشیند. نگاه ستاد حفظ نباید صرفاً ضربتی و محدود به سال جاری باشد؛ بلکه طرح‌هایی مانند تغییر کتاب‌های درسی، آموزش معلمان و ورود حافظان قرآن به آموزش و پرورش به عنوان معلم قرآن، باید با صبر و حوصله دنبال شود تا دهه‌های بعد جواب دهد.

بحرالعلوم با بیان اینکه رسانه‌ها و فضای مجازی نیز باید به این سمت سوق پیدا کنند، خاطرنشان کرد: در حال حاضر تک‌ستاره‌ها و اقدامات پراکنده‌ای در برخی رسانه‌ها وجود دارد اما هنوز به یک جریان فرهنگی تبدیل نشده است. از سوی دیگر، نهادهای دینی و حوزه‌های علمیه نیز باید پیشران این جریان باشند؛ خوشبختانه اکنون در تهران، قم، همدان و اصفهان مدارس حفظ‌محوری داریم که طلاب در کنار تحصیلات فقه و اصول، قرآن را نیز حفظ می‌کنند و علمای ما باید در رأس این جریان قرار گیرند.

دبیر ستاد راهبری طرح ملی حفظ قرآن با اشاره به چالش‌های سبک زندگی و تناسب آن با حفظ قرآن، تأکید کرد: یکی از بحث‌های کارشناسی این است که آیا نوع زندگی مردم ما با حفظ قرآن مناسبت دارد یا خیر؟ کسی که می‌خواهد در سه سال حافظ کل قرآن شود، روزی 2 ساعت نیاز به تمرکز مطلق و فارغ از ذهن دارد. اما آیا در تهران یا سایر شهرها چنین زمان فارغ ذهنی وجود دارد که فردی پای رحل قرآن بنشیند؟

او با بیان اینکه نفوذ موبایل و فضای مجازی پس از کرونا تا اعماق روستاها نیز رسیده، گفت: این موضوع باعث شده تمرکزگرایی در مردم به شدت کاهش یابد. فردی که می‌خواهد حافظ قرآن شود باید پای رحل بنشیند و تمرکز کند، اما امروزه مردم به استفاده از فضای مجازی عادت کرده‌اند که هیچ پیوستگی موضوعی با هم ندارند. این چالش سبک زندگی و مسائل معیشتی و اقتصادی، پاسخ به اینکه «چه زمانی به 10 میلیون حافظ می‌رسیم» را بسیار سخت‌تر می‌کند و زمانی به این هدف می‌رسیم که سبک زندگی ما متناسب با جریان حفظ قرآن شود.

این مقام مسئول با اشاره به اقدامات در حال انجام برای رفع موانع حفظ قرآن در کشور، گفت: تدوین یک طرح جامع و نقشه راه واقعی برای دستیابی به 10 میلیون حافظ انجام شده که تمام این چالش‌ها و مقدمات را در بر می‌گیرد.

بحرالعلوم با بیان اینکه نسبت به زمان صدور بیانات رهبر شهید انقلاب، رشد بسیار خوبی در حوزه حفظ قرآن داشته‌ایم، تصریح کرد: سال 1403، 12 هزار نفر در آزمون‌های 10 جزء، 20 جزء و حفظ کل شرکت کردند که آمار قطعی نشان می‌دهد 50 درصد این تعداد برای اولین بار در این آزمون‌ها حاضر شدند. این موضوع نشان‌دهنده رویش حافظان قرآن و تربیت آنها توسط ستادها، بودجه‌ها و انگیزه‌های موجود است.

او با بیان اینکه 3100 نفر از این شرکت‌کنندگان دانش‌آموز بودند، خاطرنشان کرد: این آمار بسیار مهم است، اما واقعیت این است که این اعداد با هدف 10 میلیون فاصله دارد.

او تصریح کرد: وقتی می‌گوییم 10 میلیون حافظ قرآن، یعنی فرهنگ و جریان عمومی باید در کشور رواج داشته باشد؛ نه خواص و نه خانواده‌های خاص. آنچه همگان به آن منتقدیم این است که هنوز یک کار «نهضت‌گونه» اتفاق نیفتاده است و تحقق این هدف نیازمند آن است که جریان آموزشی، تبلیغی و رسانه‌ای کل کشور به این سمت تغییر مسیر دهد و مقدمات آن فراهم شود.