بر اساس طرح مقابله با نفوذ سرویس‌های اطلاعاتی و دولت‌ها یا نهادهای بیگانه در کشور که روز گذشته در صحن علنی مجلس با ۱۸۳ رأی موافق به تصویب رسید، تولیدکنندگان فیلم، مستند، تئاتر، موسیقی و کتاب که مروج فرهنگ ضداسلامی باشند یا چهره سیاهی از کشور نشان دهند، با محرومیت مادام‌العمر از فعالیت هنری و همچنین جرایم و احکام دیگری مواجه خواهند شد. در این طرح حتی برای نهاد صادرکننده مجوز نیز جریمه نقدی در نظر گرفته شده است. بیژن میرباقری، نویسنده و کارگردان سینما، مصوبه اخیر مجلس درباره مقابله با «نفوذ سرویس‌های اطلاعاتی و دولت‌ها یا نهادهای بیگانه» را کارشناسی‌نشده و فاقد مصادیق روشن دانست و هشدار داد که اجرای آن می‌تواند با ورود دستگاه‌های امنیتی و اطلاعاتی به عرصه هنر، ساختار نظارت بر سینما را با آشفتگی جدی مواجه کند. او معتقد است این جنس قوانین، برخلاف هدف اعلام‌شده، نه‌تنها مسئله‌ای از سینما حل نمی‌کنند، بلکه می‌توانند به تقویت سینمای زیرزمینی و انسجام بیشتر اصناف در برابر قانون منجر شوند.

میرباقری درباره این مصوبه اظهار کرد: آنچه در این مصوبه مطرح شده نشان می‌دهد با یک مصوبه کارشناسی‌نشده مواجه هستیم. وقتی برای یک موضوع جرم تعیین می‌شود، باید مصادیق آن نیز در قانون به‌صورت روشن مشخص شده باشد و قانونگذاران توضیح دهند که بر اساس این مصوبه دقیقاً چه چیزهایی جرم محسوب می‌شود.

وی افزود: وقتی گفته می‌شود «ترویج فرهنگ ضداسلامی» در یک فیلم جرم است و برای آن مجازات تعیین می‌شود، این پرسش مطرح است که مصداق دقیق این عنوان چیست؟ به‌راحتی می‌توان حتی انتقاد از مجلس را نیز در جهت ترویج فرهنگ ضداسلامی تلقی کرد، چون عنوان این نهاد «مجلس شورای اسلامی» است. بنابراین وقتی مصادیق روشن نباشد، امکان برداشت‌های مختلف از قانون بسیار زیاد خواهد بود.

میرباقری تصریح کرد: با چنین قانونی، وجود سازمان سینمایی دیگر معنای مشخصی نخواهد داشت. دستگاه‌های امنیتی و اطلاعاتی نیز به عرصه هنر و سینما ورود می‌کنند و در نهایت همه این نهادها و دستگاه‌ها در تقابل با یکدیگر قرار می‌گیرند.

کارگردان فیلم سینمایی «ربوده شده» ادامه داد: مجلس با این قانون دستگاه‌ها و نهادهای متعددی را وارد عرصه سینما می‌کند و دیگر مشخص نیست چه نهادی قرار است بر سینما نظارت داشته باشد. اگر قرار است هرج‌ومرج ایجاد نشود، باید دقیقاً مشخص شود چه نهادهایی قرار است فیلم‌های سینمایی را قضاوت کنند و مسئولیت هرکدام چیست.

وی با اشاره به تبعات احتمالی چنین رویکردی گفت: با توجیهاتی ساده می‌توان با یک سینماگر برخورد کرد و شدیدترین مجازات‌ها را برای او در نظر گرفت؛ اما سؤال این است که آیا جامعه چنین برخوردهایی را می‌پذیرد؟ قانون باید به‌گونه‌ای باشد که هم قابل اجرا باشد و هم جامعه بتواند منطق آن را درک کند.

میرباقری افزود: این مصوبه‌ها و قوانین از جنس همان قوانینی هستند که هزینه‌های زیادی به جامعه تحمیل کردند و در نهایت نیز شکست خوردند. نمونه آن قانون جمع‌آوری ماهواره‌هاست که در نهایت کار به جایی رسید که امروز بسیاری از خانواده‌های ایرانی از ماهواره استفاده می‌کنند.

وی خاطرنشان کرد: چنین قوانینی نه‌تنها الزاماً به نتیجه مورد نظر قانونگذار نمی‌رسند، بلکه می‌توانند جامعه را تحریک کنند و نهادها و اصناف سینمایی را بیشتر به سمت انسجام در مقابل قانون سوق دهند.

این سینماگر با طرح این پرسش که اساساً ضرورت تصویب چنین قانونی چیست، گفت: اصلاً دلیل تنظیم و تصویب چنین قانونی مشخص نیست. این قانون قرار است چه چیزی را کنترل کند؟ چه نهاد یا نهادهایی مسئولیت اجرای آن را بر عهده دارند؟ نسبت آن با سازمان سینمایی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سایر نهادهای مرتبط چیست؟ همه این پرسش‌ها باید پیش از تصویب و اجرای قانون پاسخ داده شوند.

وی ادامه داد: اگر قرار است قانون جدیدی تصویب شود، باید مشخص باشد که مشکل موجود چیست و این قانون قرار است کدام مشکل را حل کند. نمی‌توان صرفاً با اضافه کردن مجازات‌های سنگین تصور کرد که یک مسئله فرهنگی یا هنری حل خواهد شد.

میرباقری با اشاره به بحث قدیمی حذف پروانه ساخت اظهار کرد: مدت‌هاست سینماگران درباره لزوم حذف پروانه ساخت صحبت می‌کنند. در چنین شرایطی، ما همچنان بر حفظ پروانه ساخت و اضافه کردن قوانین نظارتی جدید اصرار داریم؛ در حالی که بخش مهمی از سینمای ایران در حال حرکت به سمت مسیرهای دیگری است.

او تصریح کرد: امروز در جشنواره‌های معتبر جهانی فیلم‌هایی به عنوان نماینده سینمای ایران مورد توجه و تحسین قرار می‌گیرند که برای ساخت آنها مجوزی دریافت نشده یا توسط سینماگران ایرانی در خارج از ایران ساخته شده‌اند. این واقعیتی است که نمی‌توان با تصویب چند قانون نادیده گرفت.

کارگردان «ربوده شده» تأکید کرد: وقتی مسیر رسمی تولید برای سینماگر دشوارتر شود، طبیعی است که بخشی از تولیدات به سمت مسیرهای غیررسمی و زیرزمینی حرکت کند. بنابراین این قوانین نه‌تنها نمی‌توانند وضعیت را بهتر کنند، بلکه ممکن است سینمای زیرزمینی را بیش از گذشته تقویت کنند.

میرباقری در پایان گفت: دیگر زمانه تصویب و اجرای این جنس قوانین گذشته است. اگر هدف، سامان دادن به سینما و جلوگیری از نفوذ است، باید ابتدا ساختار نظارت و مسئولیت نهادها روشن شود و بعد درباره شیوه‌های اجرایی صحبت کنیم. با اضافه کردن نهادهای مختلف و مجازات‌های سنگین، نه‌تنها سینما سامان پیدا نمی‌کند، بلکه ممکن است وضعیت پیچیده‌تر از گذشته شود.