هوشنگ جاوید پژوهشگر موسیقی، با اشاره به پیشینه تاریخی موسیقی حماسی در ایران، تأکید کرد: موسیقی حماسی خود پدیدآورنده حماسه نیست، بلکه این حماسه است که موسیقی را شکل می‌دهد و به آن معنا می‌بخشد.

جاوید در گفت‌وگو با خبرنگار همدار اظهار کرد: آنچه امروز به عنوان موسیقی حماسی می‌شناسیم، روایت آهنگین رخدادهای بزرگ تاریخی است. در طول تاریخ، نوازندگان همواره در میدان‌های نبرد حضور داشتند؛ یک نفر می‌نواخت و همزمان دلاوری‌های رزمندگان را روایت می‌کرد تا روحیه دیگر مبارزان تقویت شود.

وی با اشاره به اسناد تاریخی افزود: «مری بویس» از حضور «بَردهای پارتی» در میدان‌های جنگ سخن گفته است؛ افرادی که با ساز، وقایع نبرد را روایت می‌کردند. همچنین در منابع تاریخی از «پهلوانی‌سرود» و «خسروانی‌سرود» یاد شده که روایت موسیقایی نبردها و دلاوری‌ها بوده‌اند.

این پژوهشگر موسیقی ادامه داد: ایرانیان از سازهایی مانند کرنا، دهل و سنج در میدان‌های نبرد بهره می‌بردند. حتی «هرودوت» نیز نوشته است که سپاهیان ایرانی با صدای طبل‌های کوچک مسیر خود را در شب پیدا می‌کردند و برای آماده‌سازی سپاه نیز شیپورها در چند مرحله به صدا درمی‌آمد تا فرمان حرکت و حمله صادر شود.

جاوید با اشاره به دوران پس از اسلام تصریح کرد: در سپاه اسلام نیز سازهای رزمی جایگاه ویژه‌ای داشتند. حتی در روایات آمده است که حضرت علی(ع) توصیه می‌کردند هنگام نبرد از سازهایی که احساسات را رقیق می‌کند استفاده نشود، زیرا رزمنده باید با روحیه‌ای استوار وارد میدان شود.

وی افزود: در منابع تاریخی از «نقاره‌خانه»‌ها نیز به عنوان بخشی از سازمان نظامی ایران یاد شده است؛ مراکزی که وظیفه ایجاد هماهنگی و روحیه‌بخشی به سپاه را برعهده داشتند و تا دوره قاجار نیز نقش مهمی در میدان‌های جنگ ایفا می‌کردند.

جاوید با بیان اینکه موسیقی حماسی تنها به جنگ محدود نمی‌شود، خاطرنشان کرد: بسیاری از قیام‌های مردمی و حرکت‌های ضد ظلم نیز در قالب ترانه‌ها و روایت‌های موسیقایی ثبت شده‌اند و همین آثار، امروز بخشی از حافظه فرهنگی و تاریخی ایران را تشکیل می‌دهند.

هوشنگ جاوید پژوهشگر موسیقی، با اشاره به جایگاه موسیقی در دوران معاصر، تأکید کرد که در جنگ‌های اخیر، این مداحان بودند که توانستند خلأ تولید آثار حماسی را تا حد زیادی جبران کنند.

جاوید  اظهار کرد: موسیقی حماسی باید بتواند احساسات مخاطب را برای حضور در میدان برانگیزد، نه اینکه او را صرفاً در غم فرو ببرد. هنرمند در شرایط جنگی باید انگیزه ایجاد کند و روحیه مقاومت را تقویت کند.

وی با اشاره به برخی آثار تولیدشده در ماه‌های اخیر گفت: آثاری همچون «سرود فتح» و «سرود خیابان» از جمله نمونه‌های موفق بودند که با سرعت تولید شدند و توانستند تا حد زیادی مخاطب را با خود همراه کنند؛ هرچند اگر با ارکستر اجرا می‌شدند، تأثیرگذاری بیشتری داشتند.

این پژوهشگر موسیقی ادامه داد: در جنگ تحمیلی سوم، یکی از اتفاقات قابل توجه، ورود مداحان به عرصه موسیقی حماسی بود. تولید آثار ارکسترال هزینه‌بر است، اما مداحان با بهره‌گیری از ظرفیت‌های خود، آثاری خلق کردند که از نظر برانگیزانندگی، بسیار موفق عمل کردند.

جاوید افزود: برخی از این آثار، به‌ویژه قطعاتی که در فضای عمومی جامعه فراگیر شدند، توانستند حس ایستادگی و مقاومت را در میان مردم تقویت کنند. حتی آثاری با ساختار ساده و مردمی، به دلیل نزدیکی به زبان مخاطب، به سرعت فراگیر شدند.

وی با اشاره به استقبال ایرانیان خارج از کشور از این آثار تصریح کرد: بسیاری از ایرانیان مقیم خارج، در راهپیمایی‌ها و تجمعات خود همین آثار را زمزمه می‌کردند. این اتفاق نشان می‌دهد که موسیقی حماسی، اگر از دل مردم برخیزد، مرزهای جغرافیایی را نیز پشت سر می‌گذارد.

جاوید با تأکید بر اینکه اثر حماسی نباید تریبون دیدگاه شخصی هنرمند باشد، اظهار داشت: موسیقی حماسی باید صدای مردم باشد، نه بیانیه سیاسی یک فرد. جامعه مداحان در این جنگ توانستند این مطالبه عمومی را به‌درستی بازتاب دهند و آثارشان به همین دلیل مورد توجه قرار گرفت.

وی در پایان خاطرنشان کرد: موسیقی حماسی زمانی ماندگار می‌شود که بتواند انگیزه، امید و روحیه مقاومت را در جامعه زنده نگه دارد؛ اتفاقی که در روزهای جنگ، بخشی از آن توسط مداحان رقم خورد و شایسته است این تلاش‌ها مورد توجه و قدردانی قرار گیرد.