نمایشگاه گروهی عکس «این صورت باقی» با نمایش آثاری از عکاسان نامدار جهان از مجموعه گنجینه موزه هنرهای معاصر تهران، همزمان با دویستمین سالگرد اختراع عکاسی در این موزه افتتاح شد. این نمایشگاه مروری بر تاریخ عکاسی و آثار برجسته عکاسان جهان دارد و از شنبه ۲۴ مردادماه تا شهریورماه میزبان علاقه‌مندان خواهد بود. رضا دبیری‌نژاد، مدیر موزه هنرهای معاصر تهران، با تأکید بر ظرفیت‌های کمتر دیده‌شده گنجینه این موزه، گفت: رویکرد جدید موزه این است که به بهانه‌های مختلف، گنجینه را بازخوانی و با نگاه جامعه‌محور و متناسب با شرایط روز، آثار موجود را به زمانه پیوند بزند؛ رویکردی که در نمایشگاه «این صورت باقی» با تمرکز بر گنجینه عکس‌های خارجی موزه دنبال شده است.

رضا دبیری‌نژاد، مدیر موزه هنرهای معاصر تهران درباره جایگاه این نمایشگاه در برنامه کلی موزه اظهار کرد: رویکرد جدید موزه این است که به بهانه‌های مختلف، گنجینه را بازخوانی کنیم. گنجینه موزه هنرهای معاصر اعتبار جهانی دارد و در واقع یک فرصت ملی است تا بتوانیم از طریق آن با تاریخ هنر دنیا و تاریخ هنر ایران آشنا شویم. به همین دلیل در مناسبت‌های خاص، با نگاه جامعه‌محور و متناسب با شرایط روز، تلاش می‌کنیم خوانش‌های معاصر از داشته‌هایمان داشته باشیم و آنها را با زمانه پیوند بزنیم.

وی افزود: نمایشگاه «این صورت باقی» فرصتی است تا یکی از گنجینه‌هایی را که کمتر دیده شده، یعنی گنجینه عکس موزه، معرفی کنیم. این مناسبت به ما امکان می‌دهد مجموعه عکس موزه هنرهای معاصر تهران را به عنوان گنجینه‌ای قابل توجه در تاریخ عکاسی معرفی کنیم و نشان دهیم که این مجموعه در کنار سایر آثار موزه، ظرفیت آن را دارد که به عنوان یک منبع جدی برای پژوهش و ارزیابی مورد توجه قرار گیرد.

دبیری‌نژاد تصریح کرد: شاید کمتر به این موضوع فکر کرده باشیم که موزه هنرهای معاصر تهران چنین ظرفیتی در حوزه عکاسی دارد. بر همین اساس تلاش کردیم این مجموعه را یک‌جا و در قالب یک نمایشگاه ارائه کنیم و برای یک‌بار، کل موزه را به تاریخچه عکاسی اختصاص دهیم. در این نمایشگاه همچنین نشان می‌دهیم که پیشگامان عکاسی جهان در گنجینه موزه هنرهای معاصر تهران حضور دارند و موزه مجموعه ارزشمندی از آثار عکاسی را در اختیار دارد.

مدیر موزه هنرهای معاصر تهران درباره اینکه چرا گنجینه عکس موزه در سال‌های اخیر کمتر در معرض دید عموم قرار گرفته است، گفت: فرصت‌های نمایشی ما محدود است. در شرایط فعلی ظرفیت محدودی داریم و در طول سال فقط می‌توانیم چند نمایشگاه برگزار کنیم. از سوی دیگر، تنوع موضوعی زیادی در گنجینه وجود دارد و آثار فراوانی هستند که هنوز دیده نشده‌اند. بنابراین سعی می‌کنیم به بهانه‌های مختلف سراغ این موضوعات برویم.

وی ادامه داد: وقتی سراغ مجموعه عکس رفتیم، متوجه شدیم گنجینه عکس‌های ایرانی ما بسیار ارزشمند است و گنجینه عکس‌های خارجی نیز ارزش‌های خودش را دارد. برای همین تأکیدمان این بود که این مجموعه‌ها را جداگانه ببینیم. فعلاً نمایشگاه «این صورت باقی» به گنجینه عکس‌های خارجی اختصاص دارد و در فرصت دیگری می‌توانیم به گنجینه عکس‌های ایرانی بپردازیم.

دبیری‌نژاد همچنین از تلاش برای توسعه و به‌روزرسانی گنجینه موزه خبر داد و اظهار کرد: در کنار نمایش آثار، تلاش می‌کنیم کمک کنیم گنجینه‌هایمان کامل‌تر شوند؛ یعنی آنها را امروزی‌تر کنیم و تداوم این گنجینه را نیز داشته باشیم.

وی درباره برنامه موزه برای خرید آثار جدید و گسترش مجموعه عکاسی نیز گفت: گردآوری و جمع‌آوری در موزه فقط خرید نیست. از طریق اهدا، وقف و روش‌های دیگر نیز می‌توان گنجینه را کامل کرد. بنابراین بهانه‌های مختلفی برای توسعه مجموعه وجود دارد.

مدیر موزه هنرهای معاصر تهران درباره وضعیت فنی و حفاظتی آثار موجود در گنجینه عکس بیان کرد: در حال حاضر کمتر با چنین مسئله‌ای مواجه هستیم. تقریباً می‌توانم ادعا کنم که ۹۰ درصد آثار این مجموعه به نمایش گذاشته شده‌اند. البته محدودیت‌هایی در زمینه فضا و مکان وجود دارد و بعضی آثار نیز به دلیل تکرار موضوع امکان نمایش پیدا نکرده‌اند.

وی افزود: تلاش کردیم از همه هنرمندان شناخته‌شده در این نمایشگاه اثر داشته باشیم؛ مگر هنرمندانی که تعداد آثارشان بیشتر بود و از میان آثارشان تعدادی انتخاب شد. در زمینه عکس، چندان با مشکل حفاظت و سلامت آثار مواجه نبودیم. البته ممکن است محدودیت‌های عرفی و اجتماعی وجود داشته باشد، اما از نظر حفاظت و سلامت آثار، با مشکل جدی مواجه نیستیم.

دبیری‌نژاد درباره ایجاد تعادل میان دسترسی عمومی به آثار و حفاظت از آنها نیز گفت: نمایشگاهی که اکنون برگزار شده، فقط یکی از راه‌های در دسترس قرار دادن آثار است. یکی از اهداف امروز موزه‌ها در دنیا، فراهم کردن دسترسی به مجموعه‌هاست و این دسترسی فقط از طریق نمایشگاه اتفاق نمی‌افتد.

وی توضیح داد: انتشار کاتالوگ، دیجیتال‌سازی، آنلاین کردن و برخط کردن مجموعه‌ها نیز می‌تواند امکان دسترسی پژوهشگران به آثار را فراهم کند؛ چه از طریق مراجعه حضوری و چه از راه‌های دیگر. نباید خدمات‌رسانی و در دسترس قرار دادن موزه‌ها را فقط به نمایشگاه محدود کرد. نمایشگاه ظرفیت محدودی دارد و بعد از مدتی تمام می‌شود، اما باید به سمت رویکردهای جدید برویم؛ اینکه بتوانیم آثار را برخط کنیم و منابع اطلاعاتی و پژوهشی را در اختیار مخاطبان و پژوهشگران قرار دهیم.

مدیر موزه هنرهای معاصر تهران درباره آثار شاخص نمایشگاه «این صورت باقی» گفت: تعداد این آثار زیاد است. یکی از آنها اثر «برگ سرخس» طالبوت است که از نظر قدمت، نخستین اثر نمایشگاه محسوب می‌شود و نمونه‌های مشابه آن در دنیا نیز قابل توجه هستند.

وی افزود: یکی دیگر از نقاط جالب نمایشگاه، شش آلبوم است که برای نخستین‌بار آنها را به نمایش گذاشته‌ایم. این آلبوم‌ها متعلق به کشورهای فرانسه، روسیه، ژاپن و عثمانی هستند که هم‌دوره قاجار ایران بوده‌اند. این آلبوم‌ها شامل نخستین عکس‌هایی هستند که در دنیا از این کشورها ثبت شده‌اند.

دبیری‌نژاد خاطرنشان کرد: حتی نخستین عکسی که از ایرانی‌ها در دنیا گرفته شده، یعنی تصویر دانشجویان ایرانی در فرانسه، در این آلبوم‌ها ثبت شده است. همین موضوع می‌تواند یک منبع پژوهشی جدید و قابل توجه باشد.

نمایشگاه «این صورت باقی» با تمرکز بر گنجینه عکس‌های خارجی موزه هنرهای معاصر تهران، علاوه بر آنکه بخشی کمتر دیده‌شده از مجموعه این موزه را در معرض دید عموم قرار داده، تلاشی برای بازخوانی تاریخ عکاسی از مسیر یکی از مهم‌ترین گنجینه‌های هنری کشور است؛ گنجینه‌ای که به گفته مدیر موزه، ظرفیت آن تنها به برگزاری یک نمایشگاه محدود نمی‌شود و می‌تواند در صورت توسعه دسترسی پژوهشی و دیجیتال، به منبعی گسترده‌تر برای شناخت تاریخ هنر و عکاسی ایران و جهان تبدیل شود.